عرفان دانشی است که موضوع آن معرفت خداوند و راه‏های نیل به آن است. و به عبارتی، شناخت خداوند در درون خویش و تسلیم شدن به او و عشق ورزیدن به او با عقل و دل و جان می‌باشد.

عرفان در اصطلاح عبارت است از معرفت قلبی که از طریق کشف و شهود, نه بحث و استدلال , حاصل می‌شود و آن را علم وجدانی هم می‌خوانند. کسی را که واجد مقام عرفان است عارف گویند.

عرفان از نظر لغوی به معنی شناختن، شناسایی و آگاهی است. عرفان یعنی شناخت خداوند.عرفان علمی است جهت شناختن حق تعالی و اسما و صفات او. شناخت خداوند به دو روش ممکن می‌شود.

 یکی به روش استدلال یعنی از اثر پی به وجود موثر بردن و از صفات به ذات پی بردن که علما به این روش عمل می‌کنند.

وروش دیگر صاف و خالص نمودن باطن و روح می‌باشد که این، روش اولیا و عارفان می‌باشد.اجرای این روش فقط از طریق اطاعت و عبادت قلبی است.عرفا اعتقاد دارند که برای رسیدن به حقیقت عارف باید مراحلی را سپری نمایدتا نفس به اندازه ظرفیتش از حق آگاه شود.

مبنای کار عرفا کشف و شهود و سیر می‌باشد.

عرفان دو نوع است؛ نظری و عملی. عرفان نظری؛ مجموعه معارفی درباره شناخت خدا و نقش او در هستی و ارتباط انسان با خدا و شناخت ابعاد الهی انسان و منازل و مقامات سلوک و سفر انسان الی الله و امثال آن است. عارفان بزرگ در طول تاریخ صدها کتاب عرفانی تألیف کرده و به یادگار گذاشته‏اند؛ از مثنوی ملای رومی گرفته تا منطق الطیر عطار. اما در بین همه آثار عرفان نظری برخی کتب مقام عالی را در حوزه‏های علمیه کسب کردند که اکنون متن درسی حوزه علمیه قم و دیگر حوزه‏های بزرگ است؛ مانند:

۱ ـ فصوص الحکم، محی الدین عربی، با شرح قیصری؛

۲ ـ تمهید القواعد، صائن الدین ابن ترکه؛

۳ ـ مصباح الانس، ابن فناری.

امام خمینی هم علاوه بر تحصیل این کتاب‏ها و تدریس آن تعلیقه‏ای بر فصوص الحکم نگاشته‌است و تجلیل وی از محی الدین در نامه‏ای که به گورباچف نوشت، نشانه احترام و اهتمامی است که او به ایشان داشته‌است. عرفان عملی، سلوک رفتاری و تلاش‏های مستمر یک سالک است که با مناجات‏های فراوان در خلوت وجَلْوت و تخلق به اخلاق فاضله، همچون زهد و دوری از دنیا و رفق و محبت به خلق و مانند آن حاصل می‌شود تقوا وپرهیزگاری و دوری از گناهان و عمل به دستور و تکالیف دینی نقش عمده‏ای در صفای قلب ایفا می‌کند. برای آشنایی با چهره‏های برجسته عرفان در چند دهه اخیر می‌توانید به کتاب‏های ذیل مراجعه نمایید:

۱ ـ مقدمه‏ای بر عرفان و تصوف دکتر سجادی

۲ ـ برنامه سلوک در نامه‏های سالکان نشر دارلفکر

۳ ـ عرفان نظری دکتر یحیی یثربی

۴ ـ بشارة المومنین , ولایت نامه و سعاد تنامه از حاج ملا سلطان محمد بیدختی

۵ ـ نفحات الانس احمد حاجی

۶ ـ آشنایی با عرفان و تصوف , شریعت، طریقت و عقل از دکتر تابنده

۷ ـ الحمات و العرفان آیة‏ا... جوادی آملی

۸ ـ عارف و صوفی چه می‌گوید جواد تهرانی

۹ ـ مجموعه مقالات عرفان ایران دکتر سید مصطفی آزمایش