اندیشه

1-رويكرد نتيجه مداري

رو شهاي تدريس مبتني بر اين رويكرد كه به روش هاي تدريس مكانيكي، ماشيني، حافظه اي،‌كليشه اي، معلم مدار و نتيجه مدار شهرت يافته اند بيش از هر چيز بر انتقال انبوهي از دانش، حقايق آشكار به فراگيران تاكيد دارد.
در اين ديدگاه يادگيري يعني دست يافتن به حقايق و اطلاعات در يك حوزه دانش يا يك رشته علمي كه معمولاً از طريق تمرين، تكرار، حفظ كردن، به خاطر سپردن و يادآوري مطالب صورت مي گيرد.
در چنين شيوه هايي معلم از طريق روش هاي مكانيكي و يك جانبه مي كوشد تا با استفاده از روشهاي گفتاري، القاء مستقيم مطالب و تاكيد بر حفظيات و تكرار مطالب انبوهي از حقايق را از ذهن فراگيران منتقل كند. امتحانات مكرر و حافظه اي ميزان دريافت و يادآوري آموخته ها را از سوي فراگيران اندازه گيري كند در اين گونه روشها بر يادگيري مستقيم و شركت فعال دانش آموزان در تجارب يادگيري كمتر تاكيد مي شود و ياد گيرنده در جريان يادگيري غالباً نقش انفعالي و پذيرنده دارد او مجبور است بدون تفكر و تعمق و درك رابطه منطقي ميان پديده ها و امور مطالب را به شيوه اي طوطي وار به ذهن بسپارد و در موقع لزوم آنهارا به سرعت به ياد آورده و باز پس دهد»
حجم زياد مطالب و تاكيد عمده بر فعاليت هاي فردي  و فشار بر حافظه دانش آموزان به مرور در آنان نوعي خستگي ، بي تفاوتي و عدم علاقه به يادگيري را به وجود مي آورد به نحوي كه فراگيران احساس مي كنند همه چيز به آنها تحميل مي شود و آنان مجبور به يادگيري كليشه اي و قالبي هستند، محصول چنين روش هايي تربيت افرادي است منفعل، زود باور، غير منطقي ، غير خلاق و خشك انديش كه قادر نيستند دست ها، حواس، عواطف و انديشه خود را در جريان يادگيري هاي تازه به كار گيرند و از توانائيها و استعدادهاي بالقوه خود در عرصه عمل استفاده كنند.
در اين شيوه ها بيش از هر چيز بر نتيجه يادگيري و مفاهيم جزئي كه فراگيران به ذهن خود سپرده اند تاكيد مي شود. نظام ارزشيابي پيشرفت تحصيلي نيز بر باز پس گيري همين موارد بي معني و جزيي در جلسات امتحاني توجه دارد. در اين روش ها بيشترين مناسبت ها در جريان تدريس از جانب معلم صورت مي گيرد و دانش آموز در يك جبر محيطي مجبور است تا بر اساس رفتارهاي مشروط به محك هاي محيطي پاسخ دهد از ويژگي هاي اين ديدگاه مي توان موارد زير را ذكر كرد.
الف) جزء نگري
ب) توجه به محصول و نتيجه گيري
پ) انتقال دانش
ت) فعاليت هاي فردي
ث) تاكيد بر انگيزه هاي بيروني
ج) تاكيد بر ارزش هاي پاياني
چ) پيروي از دستور العمل هاي دانش سازمان يافته
ج) آموزش مرحله اي و گام به گام
خ) اهداف معين و از پيش تعيين شده تجويزي
د) تشويق رقابتي
ذ) تاكيد بر انتظارات از پيش تعيين شده و پيروي از الگوي رفتاري
ر) طرح پرسش هاي همگرا
ز) هدايت و رهبري از جانب معلم
ژ) ارزشيابي مستقيم و از جانب معلم
س) سازماندهي محتواي يادگيري از پيش تعيين شده
ط) مقايسه افراد با يكديگر
ظ) استفاده از آزمونهاي ملاك مطلق
ع) فرآيند تدريس سليقه اي است و به عادت معلم بستگي دارد
غ) نگاه به تعليم و تربيت مكانيكي قالبي است

2- رويكرد فرآيند مداري
در اين ديدگاه يادگيري بيشتر به صورت يك فرايند و فعاليت هايي كه يادگيرنده براي يادگيري انجام مي دهد در نظر گرفته مي شود. در روش هاي تدريس فرآيندي كه به روش هاي فعال، اكتشافي و ارگانيك شهرت يافته اند در فرآيند ياددهي و يادگيري نقش اصلي به يادگيرنده واگذار مي شود.
دانش آموز است كه با تلاش جسمي، عاطفي و عقلي و … در فرآيند يادگيري  درگير مي شود در اين روش ها معلم بيشتر نقش تسهيل كننده و ايجاد كننده فرصت هاي مناسب براي يادگيري ظاهر مي شود. او مي كوشد تا با سازماندهي و جهت دهي فعاليت ها به يادگيري دانش آموزان بپردازد و شرايطي فراهم كند كه آنان به مرور به مجموعه اي از مهارت هاي خود يادگيري و خود ارزشيابي دست يابند.
در اين ديدگاه گفته مي شود كه در فرايند ياددهي ـ يادگيري و چگونه آموختن مهمتر از نتيجه و بازده يادگيري است همان كلامي كه از شهيد گرانقدر دكتر مطهري در بعضي از مدارس نوشته شده است «من ستايشگر آن معلمي هستم كه چگونه انديشيدن را به من بياموزد نه انديشه ها را» در اين روش ها سعي بر‌آن است تا يادگيرنده از طريق فعاليت هاي فردي و گروهي در مجموعه اي از فعاليت ها و تجربيات يادگيري درگير شود و به نحوي كه خود توليد كننده روشها، مهارت‌ها و نگرش هاي خويش باشد.
مهمترين ويژگي اين روش كمك به ايجاد و توسعه انواع مهارت هاي تفكر و يادگيري در دانش آموزان است. مهارت هايي كه از اين طريق حاصل مي شود به عنوان مهارت هاي يادگيري مستمر و مادام العمر به موارد مشابه در زندگي يادگيرنده منتقل مي شوند و در يادگيريهاي بعدي به او كمك مي كنند در واقع سعي بر آن است تا به دانش آموزان مهارت هاي فرآيندي و چگونه آموختن آموزش داده شود.

برخي از ويژگي هاي ديدگاه فرآيند محور
ـ كل نگري در نگرش سيستمي
ـ توجه به فرايند يادگيري
ـ توليد دانش
ـ فعاليت گروهي
ـ تاكيد برانگيزه هاي دروني
ـ تاكيد بر ارزشيابي فرآيندي
ـ تاكيد بر ابداع، نوآوريها، خلاقيت ها
ـ آموزش در هم تنيده
ـ هدفهاي منعطف و مبتني بر موفقيت
ـ تشويق، همياري و همكوشي
ـ تاكيد بر رخدادهاي محيطي و موقعيتي
ـ پيروي از الگوهاي شناختي
ـ طرح پرسش هاي واگرا
ـ خود راهبري در يادگيري با راهنمايي معلم
ـ خود ارزشيابي
ـ سازماندهي محتواي يادگيري قابل انعطاف بر مبناي تجارب قبلي
ـ تاكيد بر سبك هاي يادگيري متفاوت
ـ پردازش اطلاعات دريافت شده
ـ توسعه قابليت هاي گروهي
ـ مقايسه فرد با خودش
ـ استفاده از آزمونهاي هنجاري
نظام آموزشي در جهت تقويت زمينه هاي بالقوه خلاقيت، نقش مهمي ايفا مي كند. يكي از مسيرهاي ساخت اين زمينه به كارگيري روش هاي تدريس خالق و خلاقيت زاست.
يكي از روش هاي تقويت روحيه ي خلاق در فراگيرندگان، روش كارت هاي احساسي است. اين روش در درس هديه هاي آسمان كارايي زيادي دارد و فرآيند تدريس را بسيار لذت بخش و جالب مي كند. زيرا از طريق يك بازي و سرگرمي، احساسات، عقايد و تمايلات دانش آموزان در كلاس مطرح مي شود.
اين روش از سه مرحله تشكيل شده است كه در ذيل به آنها اشاره شده است.

مرحله ي اول: بيان اهداف و روش كاري
معلم توضيحاتي در مورد موضوع مورد بحث مي هد و هدف از تدريس را بيان مي كند. سپس روش كار دانش آموزان را به شرح زير مشخص مي كند.
1- دانش آموزان را به گروه هاي 3 تا 5 نفري تقسيم مي كند.
2- به هر گروه تعدادي كارت مي دهد كه محتوي مفاهيم درس است و آن ها را به عده‌ي شاگردان تكثير كرده است.
3- سرگروه ها كارت هاي مورد نظر را به صورت دسته شده نزد خود نگه داري مي كنند. معمولاً كارت ها با يك جمله ي كامل كردني مطرح مي شوند تا فرايندگان عقيده، نظر يا خواسته هاي خويش را در تكميل جمله بيان كنند.
مرحله ي دوم : بيان عقيده و احساس
اعضاي هر يك از گروه ها به نوبت از روي دسته ي كارت ها يك كارت بر مي دارند و احساس و نظر خود را در قالب چند جمله بيان مي كنند و بقيه ي اعضاي گروه به دقت گوش مي دهند. به اين ترتيب همه كارت ها به طور چرخشي خوانده مي شود. در اين مرحله، ديدگاه و نگرش اعضا در خصوص مفاهيم مشخص مي شود و برداشت هاي نامعقول به طور غير مستقيم اصلاح مي گردد. يكي ديگر از ويژگي هاي اين روش، اين است كه با شناخت روحيات افراد، مشكلات روابط اجتماعي دانش آموزان تقليل مي‌يابد، زيرا شناخت اطرافيان در تصميم گيري و رابط متقابل اهميت بسيار دارد.

مرحله سوم : گزارش دهي
پس از پايان فعاليت گروهي، سرگروه ها گزارش عملكرد خود را به كلاس ارائه مي دهند و همه دانش آموزان با تبادل نظر و ارتباط مستقيم، به بررسي موضوع مي‌پردازند