در فرهنگ عاشورا، اربعین به چهلمین روز شهادت حسین بن علی‏ علیه السلام  و ۷۲ تن از یاران با وفایش که در روز عاشورا به دست لشکریان یزید به شهادت رسیدند، گفته می‏شود که مصادف با روز بیستم ماه صفر است. در این روز، شیعیان، عظیم ترین مراسم سوگواری را در کشورها و شهرهای مختلف بخصوص در کربلای معلی، به یاد عاشورای حسینی بر پا می‏کنند.

در نخستین اربعین شهادت امام حسین‏«ع‏»، جابر بن عبد الله انصاری و عطیه عوفی‏ موفق به زیارت تربت و قبر سید الشهدا شدند. بنا به برخی نقل ها، در همان اربعین، کاروان‏اسرای اهل بیت‏ «ع‏» در باز گشت از شام و سر راه مدینه، از کربلا گذشتند و با جابر دیدار کردند. (نزهه الزاهد ص 21) البته برخی از مورخان هم آن را نفی کرده و نپذیرفته‏اند. از جمله مرحوم محدث‏ قمی در «منتهی الآمال‏» دلایلی ذکر می‏کند که دیدار اهل بیت از کربلا در اربعین اول نبوده‏است. ( منتهی الآمال،ج 1،حوادث بازگشت اسرا)بعضی از علما نیز در این باره تحقیق مبسوط و مستقلی انجام داده‏اند که منتشرشده است. (تحقیقی در باره اولین اربعین حضرت سید الشهداء،شهید قاضی طباطبایی) به هر حال، تکریم این روز و احیای خاطره غمبار عاشورا، رمز تداوم شور عاشورایی در زمان های بعد بوده است.

یکی از زیارت های با فضیلت امام حسین‏ «ع‏» زیارت اربعین آن حضرت است که از مضامین بالایی برخوردار است.